Adw. Mariola Hawel-Tocker | Kancelaria Adwokacka Hawel-Tocker & Co.

Gdy strony z różnych jurysdykcji zawierają umowę handlową, u podstaw całej relacji prawnej leży fundamentalne pytanie: prawo którego państwa będzie regulować ich stosunki? Odpowiedź na to pytanie może przesądzić o wyniku sporu wartego miliony.

Kiedy prawo właściwe nie podlega wyborowi stron?

W niektórych dziedzinach prawa, prawo właściwe jest określone przez bezwzględnie obowiązujące przepisy. Przykładem są sprawy spadkowe: zarówno prawo izraelskie, jak i przepisy większości państw europejskich, w tym prawo polskie, stanowią, że prawem właściwym dla spadku jest prawo państwa ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Niezależnie od obywatelstwa czy miejsca zamieszkania spadkobierców, to prawo państwa, w którym zmarły ostatnio mieszkał, decyduje o tym, kto dziedziczy i w jakiej części. Ważność testamentu natomiast oceniana jest według prawa miejsca jego sporządzenia.

Istotna różnica: prawo europejskie, w tym polskie, pozwala testatorowi wskazać w testamencie prawo, które będzie miało zastosowanie do jego spadku, pod warunkiem istnienia rzeczywistego związku z danym państwem. Prawo izraelskie nie dopuszcza takiego wyboru.

Umowy handlowe: pełna swoboda wyboru

W przeciwieństwie do prawa spadkowego, w międzynarodowych umowach handlowych strony mają pełną swobodę wyboru prawa właściwego. Wybór może paść na prawo jednej ze stron lub nawet na prawo państwa trzeciego. Niezależnie od miejsca postępowania, sąd zobowiązany jest rozstrzygnąć spór według prawa materialnego wybranego przez strony. Właściwy wybór prawa to nie kwestia techniczna: to strategiczna decyzja mogąca przesądzić o wyniku sporu.

Sprawa PLL LOT: gdy wybór prawa uchronił klienta

Nasza kancelaria reprezentowała PLL LOT w postępowaniu wszczętym w Izraelu przez spółkę Open Sky Ltd. Między stronami toczyły się długotrwałe negocjacje dotyczące wyznaczenia Open Sky jako Generalnego Agenta Sprzedaży (GSA) LOT w Izraelu. Podpisano szczegółowy list intencyjny (LOI) określający etapy i procedurę zatwierdzenia umowy końcowej. Kluczowy zapis w LOI stanowił, że prawem właściwym jest prawo polskie.

Negocjacje nie doprowadziły do zawarcia wiążącej umowy. Open Sky wniosła pozew do Sądu Okręgowego w Tel Awiwie, zarzucając LOT prowadzenie negocjacji w złej wierze i argumentując, że zatwierdzenie umowy zgodnie z procedurami wynikającymi z prawa polskiego nie było warunkiem koniecznym do jej zawarcia. LOT, reprezentowany przez naszą kancelarię, argumentował, że działał zgodnie z prawem polskim, które nakłada na spółkę z udziałem Skarbu Państwa obowiązek przeprowadzenia uporządkowanej procedury zatwierdzenia.

Sąd Okręgowy w Tel Awiwie przyjął stanowisko LOT. Sąd Najwyższy Izraela podtrzymał to orzeczenie (zażalenie 2113/07, Polskie Linie Lotnicze LOT S.A. przeciwko Open Sky Ltd.). Na gruncie prawa polskiego ustalono, że LOT nie dopuścił się żadnego naruszenia. Gdyby zastosowanie znalazło prawo izraelskie, wynik mógłby być zupełnie inny.

Nawet między obywatelami tego samego kraju

Wybór prawa właściwego ma znaczenie nawet gdy obie strony są obywatelami tego samego państwa, ale ich działalność odbywa się za granicą: na przykład dwóch izraelskich wspólników nabywających nieruchomości w Polsce. W braku odpowiedniego zapisu, sąd izraelski zastosuje prawo izraelskie. Jeśli jednak aktywa znajdują się w Polsce, wyroku może nie dać się tam wykonać, co czyni go faktycznie niewykonalnym.

Podsumowanie

Wybór prawa właściwego w umowie międzynarodowej to nie techniczny zapis do skopiowania z szablonu. To strategiczna decyzja, która może przesądzić o wyniku przyszłego sporu. Jak wykazała sprawa LOT, jeden zapis w liście intencyjnym, wskazujący prawo polskie jako właściwe, zadecydował o rozstrzygnięciu, a nie same fakty sprawy.

* Powyższy tekst nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji prawnej. Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.