Adw. Mariola Hawel-Tocker | Kancelaria Adwokacka Hawel-Tocker & Co.

W transakcjach międzynarodowych klauzula jurysdykcyjna jest często traktowana jako kwestia techniczna: wygoda, bliskość geograficzna lub język postępowania. Jednak gdy dochodzi do sporu, okazuje się, że wybór forum decyduje nie tylko o tym, gdzie sprawa będzie rozpoznawana, ale przede wszystkim o tym, czy wyrok będzie mógł być w ogóle wyegzekwowany. Orzeczenie wydane w jednym państwie nie jest automatycznie wykonalne w innym. Bez odpowiedniej strategii „zwycięstwo” w sądzie może pozostać jedynie na papierze.

Czym jest „wybór forum”?

W terminologii prawniczej „forum” oznacza sąd właściwy do rozpoznania sporu. W niektórych sprawach przepisy wyznaczają wyłączną właściwość sądów: na przykład w sprawach dotyczących nieruchomości (według miejsca położenia mienia) lub spadkowych (według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego). W tych przypadkach strony nie mają możliwości wyboru.

Jednak w umowach handlowych, gdy nie zachodzi wyłączna właściwość ustawowa, strony mogą uzgodnić, który sąd będzie właściwy do rozstrzygania sporów między nimi: wyłącznie lub alternatywnie.

Nie kwestia wygody: kwestia wykonalności

Wielu uważa, że wybór sądu to kwestia komfortu: język postępowania czy dostępność wymiaru sprawiedliwości. Są to uzasadnione przesłanki, ale drugorzędne. Decydujące pytanie brzmi: Czy wyrok będzie mógł być egzekwowany tam, gdzie znajduje się majątek dłużnika?

Wyrok wydany w Izraelu nie jest automatycznie wykonalny w Polsce, i odwrotnie. Konieczne jest przeprowadzenie odrębnego postępowania o uznanie i stwierdzenie wykonalności w państwie, w którym znajduje się majątek dłużnika. Jest to kolejny etap procesowy, wymagający czasu i nakładów finansowych.

Przykład z praktyki

Firma izraelska dostarczyła sprzęt i technologie o wielomilionowej wartości polskiej jednostce publicznej. Na etapie sporządzania umowy strona polska nalegała na wyłączną właściwość sądu w Warszawie, co z jej perspektywy wydawało się korzystne. Jednakże dostarczony sprzęt okazał się wadliwy. Strona polska pozwała firmę izraelską przed sądem w Warszawie. Proces rozpoczął się w 2013 r., w pierwszej instancji zakończył się w 2018 r., a ostateczny wyrok zapadł w 2022 r.

Sąd przyznał rację stronie polskiej, ale firma izraelska nie wykonała wyroku. Strona polska zmuszona była wszcząć w Izraelu nowe postępowanie o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroku zagranicznego. Dopiero w 2024 r. udało nam się wyegzekwować należną kwotę, kończąc spór trwający 11 lat. Gdyby umowa przewidywała jurysdykcję alternatywną, strona polska mogłaby złożyć powództwo bezpośrednio w Izraelu, uzyskując natychmiast wykonalny wyrok i oszczędzając lata procedur.

Wyłączna czy alternatywna właściwość?

• Właściwość wyłączna: Zapewnia pewność co do miejsca postępowania, ale niesie ryzyko utrudnionej egzekucji w innej jurysdykcji.

• Właściwość alternatywna: Daje elastyczność i możliwość pozwania tam, gdzie egzekucja jest najbardziej skuteczna. Z reguły zapewnia to przewagę strategiczną powodowi.

Podsumowanie

Wybór sądu w umowie międzynarodowej to nie kwestia wygody, זה נושא של יעילות ואכיפה. Profesjonalne doradztwo prawne pozwala uniknąć zbędnych postępowań i strat.

* Powyższy tekst nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje indywidualnej konsultacji prawnej. Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.